ïفرضیه یکم: وصال موجود است
دلایل مختلفی را می‌توان برشمرد که منجر به پذیرش وجود امری به نام «وصال»‌ می‌شوند. از جمله دیدگاهی که معتقد به تمایز در تمام پدیده‌های عالم است و میان وقایع، قائل به مرزبندی است. از نظر اینها B همیشه بعد از A است و تا A نباشد، B هم وجود نخواهد داشت. در صورت وجود نیز، B یک امر ذهنی انتزاعی خواهد بود که باز دارای ابعادی مجزا و شناسه‌هایی جدا و متفاوت است. این گروه، به ظاهر و صورت (Form) نیز توجه فراوانی نشان می‌دهند، چراکه دیدگاهشان ایجاب می‌کند که برای هر تصوری، یک تصویر بسازند.
علاوه بر این، کسانی که معتقد به وجود وصال‌اند، دارای نگرشی خطی به پدیده‌ها هستند، که این نوع نگرش باعث می‌شود بپندارند که لزوما پس از ‌B، A خواهد آمد. (P => Q) ; که از نظر من اندکی جبرگرایانه و ذهنی است. البته هستند کسانی که به وجود وصال اعتقاد دارند ولی نه به شکلی که پیشتر آمد.

ïفرضیه دوم: وصال موجود نیست
در نخستین نگاه به چنین دیدگاهی، گمان می‌برم که معتقدین به این نظر، از مایه‌های عرفانی و کشفی برخوردارند و شطح می‌سرایند! اما اندکی دقیق‌تر می‌شوم و خود را بیشتر با این عقیده همراه می‌بینم. این‌ها برخلاف گروه پیشین، اصراری به تفکیک و مرزبندی میان پدیده‌های مادی و معنوی هستی ندارند. همه چیز را درون همدیگر می‌بینند و عالم را همه در هم سرشته !
ببین عالم همه در هم سرشته        ملک در دیو و شیطان در فرشته
اگر یک ذره را برگیری از جــــــای        فرو ریزد همه عــالم ســـراپــــای     شیخ محمود شبستری

از همین روست که می‌گویند، گمان نبرید که اتفاقی با ابعاد و مقیاس خاص در پستوی هستی پنهان است و وصال نام دارد! در هر لحظه از عمر، به نسبتی در وصل و هجرانیم. هر لحظه، نسبت به لحظه قبلی، وصل و نسبت به لحظه بعدی، هجران است. (البته می‌تواند برعکس هم باشد) این سخن را موجز تر از این نمی‌توانم گفت!
من با عقیده‌ای که خیلی آنارشیستی با این مسئله روبه‌رو می‌شوند و می‌گوید « وصال نیست» ، نمی‌توانم همدل شوم. آری، این‌ها هم از بعدی دیگر به نفی وصال همت می‌گمارند اما خود نیز می‌دانند که از سر لج‌بازی و تمایل به ساخت‌شکنی افراطی است که مجبور به ابراز چنین دیدگاهی می‌شوند. معلمی داشتم که می‌کوشید در همه زمینه‌ها، چپ بیفتد، مخالفت کند و شالوده برافکند. او چنان در این کار به گزافه رفت که اکنون از اندیشیدن درباره‌اش می‌شکفم؛ با اینکه پیش‌تر عزیزش می‌داشتم.

6 در بخش بعدی، آخرین قسمت این مطلب را خواهید خواند!