قانون، قانونگذاری و عقده های روانی

...

کنترل اجتماعی را نمی توان نفی کرد. نظم عمومی و اخلاق انسانی همواره باید محافظت شوند. دولت سامان دهنده این امور در حوزه عمومی است. انسانها سامان دهنده این امور در حوزه خصوصی خویش اند. با رواج بی اخلاقی و ابتذال باید برخورد شود. آزادی انسانها باید محترم باشد. آزادی هیچ کس نباید به خاطر بی اخلاقی دیگری محدود شود...

قانون

قانون معین کننده حدود نظم رفتاری انسانها در ارتباط با خود، دیگری و دولت است. قانون، اصلی است عام و به خودیِ خود، عادلانه.

قانون امری است طبیعی و جهانشمول. قانون برای همه صدق می کند. همه در برابر قانون برابرند.

قانونگذاری

قانونگذاری واژه فریبنده ای است. قرارداد اجتماعی است که ما – انسانها – صلاحیت وضع آن را در بین خویش داریم؛ البته با رعایت رضایت تمام ذی نفعان.

قانونگذار باید از قواعد عام و جهانشمول برای طراحی این قراردادهای اجتماعی بهره بگیرد. هر چه جز این باشد، دستورالعمل است نه قانون. در واقع به بیان دیگر، اراده خاص است.

قانون اراده خاص نیست. قانون امر عام است. امری است عادلانه. امری است که اجرای آن هیچ کس را نمی آزارد و مخالفت عقل سلیم و انسان عرفی را بر نمی انگیزد. اما دستورالعمل، از آن رو که حاصل اراده خاص است، عادلانه نیست. امری است بی خود و بیگانه. تنها رضایت واضع اش را برآورده می سازد. دیگران از آن رنج می برند. زیرا صادر کننده این دستورالعمل می خواهد دیگران را محدود کند تا خود را پیش ببرد. خودخواهی منشا این قانونگذاریِ لوث، بیهوده و ناعادلانه است.

عقده های روانی

وقتی قدرت سیاسی به دست کسانی می افتد که فاقد صلاحیتهای اخلاقی و انسانی هستند و از کمبودها و عقده های شخصیتی و روانی رنج می برند، اضمحلال شروع می شود. اضمحلال را من «درون- پاشی» می نامم.

انسانِ عقده ای تمایل به زور گفتن دارد. می خواهد دیگران را رنج بدهد. از این رو، قواعدی وضع میکند که اجرای آنها یا دشوار و یا بی معنی است. بنابراین می تواند عدم اجرای قواعد خودساخته، ابلهانه و ناعادلانه خود را بهانه مجازات دیگران قرار دهد. او از رنج دیگران لذت می برد. این ناشی از همان عقده روانی است. ریشه رفتارهای او را باید در کودکی، خانواده و آموزش او جستجو کرد.

انسان عقده ای تنها موجودی است که من دلم برایش می سوزد و برایش آرزوی بهبودی می کنم. او به قدرت می اندیشد تا به واسطه آن به دیگران زور بگوید. او نیازهای روانی اش را به واسطه محدودیتهای جسمی و شخصیتی نمی تواند ارضا کند، بنابراین از امری اعتباری به نام قدرت استفاده می کند تا کارهای بیهوده و سست انجام دهد. البته خودش فکر می کند که درست انجام می دهد زیرا نیاموخته است که انسان یعنی چه و رفتار با انسان باید چگونه باشد.

به قول مارتین لوترکینگ، بی عدالتی در هرجایی، تهدیدی برای عدالت در همه جا است.

...

برای اینکه بدانید چرا این مطلب را نوشتم، به ç اینجا بروید!

روشنفکران بی ادب

روشنفکری یک شأن است. نقشی است اجتماعی؛ و در دید من، اساسی ترین وظیفه اش این است که در پی روشنگری و نقد قدرت باشد. اما شأن روشنفکرانه، ضرورتی ناگزیر هم دارد و آن رفتار اخلاقی است. بسیاری بر این باورند که چون سر از مقولاتی بغرنج و پیچیده در می آورند، والاتر از سایر انسانها قلمداد می شوند. چون فلسفه می خوانند و ترجمه می کنند و سخن می رانند و نقد می کنند، یعنی بزرگتر از دیگرانند و علی القاعده، طور دیگری باید رفتار کنند. اما روشنفکری نقشی است اجتماعی. روشنفکر الگوی جامعه است، نه از آن رو که جامعه بکوشد که چون او شود، بلکه بدین معنا که به روشنفکر اعتماد کند. وقتی روشنفکر کتاب می نویسد، جامعه آن کتاب را بخواند و به مطالبش اعتماد کند. این است نقش اجتماعی روشنفکر و اعتمادی که باید در جامعه به وجود آورد. روشنفکر مورد اعتماد جامعه است چون از قدرت سیاسی پرهیز می کند و بازیگر سیاسی نیست. روشنفکر کنشگر فکری جامعه است که می کوشد پرسش بیفکند و شک ایجاد کند تا مردم همه چیز را آن طور که هست و می نماید، نپذیرند. آنچه مدت زیادی است ذهنم را مشغول کرده و دوستان بسیاری از آن با خبرند، این است که اولا در جامعه ما روشنفکران و نخبگان با هم قاطی شده اند. یعنی ما به هر دو گروه روشنفکر می گوییم و نقشهای یکسانی برایشان قائلیم. این از آن سو نیز صادق است. روشنفکران هم به همان میزان با مسائل قدرت و سیاست درگیر می شوند که نخبگان به حوزه های فکری و بنیادین. ثانیا بسیاری از روشنفکران جامعه ما ادب را وا نهاده اند و بدون رعایت اخلاق ساده انسانی، می نویسند و نقد می کنند و ...

روشنفکری ما در معرض ژورنالیسم و ابتذال قرار گرفته است. به راحتی برچسب می زند و هر ایده مخالفی را سرکوب و تحقیر می کند. یادتان باید باشد که نقدی به ترجمه ای شده بود اما درونش پر از ناسزا و تحقیر بود. آسیبهای روشنفکری گریبان ما را گرفته است و اخلاق در پشت ابرها مانده و این درد بزرگ روزگار ماست.

بی ادبی روشنفکران یعنی پایان عصر معرفت و خرد؛ یعنی خداحافظ روشن نگری! یعنی پشت پا به تمام سنتهای روشنفکری در غرب و حتی ایران.

در مورد نخبگان و روشنفکران باز هم خواهم گفت در آینده!! می ترسم که از روشنفکری کلاه کج کپی و پیپ و ریش پروفسوری و ادای چپ گرایی اش فقط باقی بماند؛ یعنی یک روشنفکری تهی، مبتذل و بی ادب!

• دفتر پژوهشهای فرهنگی با همکاری مرکز بین المللی گفتگوی تمدنها و خانه هنرمندان ایران در پاییز امسال برنامه های بسیار جالبی را با موضوع اندیشه فرانسوی در قرن بیستم ترتیب داده است.
• برنامه زمانبندی و سخنرانان آن را در زیر می بینید.
• شرکت در برنامه ها رایگان و برای همه آزاد است.

اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را
به خال هندویش بخشم سمـرقـنـد و بخارا را

این مقاله دوست من است که اخیرا به ایران سفر کرده بود. نگار خیلی ها را دید و با خیلی ها حرف زد. خودش هم حقوق بشر می خواند در هاروارد. ولی نگاهش به این ماجرا و نوع نوشتن مقاله اش برای من جالب بود که عین آن را همین جا می گذارم تا شاید حوصله کرده و بخوانید.

Letter From Iran: Getting to Know
 
Ahmadinejad

Negar Azimi

The scene this late August evening is not unlike thousands of others playing out in homes, meeting halls and mosques across the country. Extended family, friends and neighbors have gathered in this working-class corner of South Tehran to commemorate the birthday of Javad, the ninth imam, or spiritual leader, of the Shiites. Arrangements have been made by Ali, a veteran of the Iran-Iraq War, a bear of a man marked by his girth, superior singing voice and remarkable good humor. Ali lost both his legs in the war and now negotiates his way through life with a wheelchair and a well-equipped 1976 Cadillac Coupe de Ville. Most of those assembled this evening are also veterans, or simply former members of the paramilitary Basij force, their families in tow.

I sit with the women, crammed into half of one family's front room partitioned by an enormous sheet, immersed in their chatter, eating over-sweet pastries and drinking lemon sharbat as children chuck chocolates over our heads. In the adjoining men's space, a local cleric speaks of Javad, who at the tender age of 8 took on the role of leader for the millions living as adherents to Islam's underdog branch, Shiism. Amid exhortations and invocations, the name of Iran's new president passes the cleric's lips more than once. Much like Javad, he says, this new president is young and unknown, marked by a simple life and an uncompromising commitment to the poor and downtrodden. Like Javad, he continues, he will lead us down the right path in these uncertain times. Ali's wife leans over to me and says about the new president, "He is one of us."